Pradawna uroczystość Matki Bożej Gromnicznej wywodzi się z przepięknego opowiadania wg Ewangelii św. Łukasza (2, 22-39). Na pamiątkę światła Chrystusowego już od V w. chrześcijanie święcili świece i zapalali je w uroczystej procesji po ulicach. Od tych świec wywodzi się nazwa gromnicy, a uroczystość - świętem Matki Bożej Gromnicznej. Tematyka święta podkreślała aktywną rolę Maryi w ofiarowaniu Chrystusa i zespolenia Matki z dziełem Jej Syna, stąd często nadawano świętu nazwę Oczyszczenie Najświętszej Maryi Panny albo Ofiarowanie Pańskie. W Polsce święto to było dniem wolnym od pracy, aż do roku 1951 i popularnie zwano je świętem Matki Bożej Gromnicznej. Reforma liturgiczna w roku 1969 przywróciła świętu charakter święta Pańskiego, pod nazwą Ofiarowanie Pańskie, którego to tytułu już dużo wcześniej u nas używali: kard. Stanisław Hozjusz, ks. Jakub Wujek czy ks. Piotr Skarga. W Oczyszczeniu Maryi widziano wzorzec pokory do naśladowania przez matki nowo narodzonych dzieci przychodzących do kościoła dla otrzymania błogosławieństwa (zwanego wywodem), przy zapalonej świecy, co jeszcze gdzieniegdzie przetrwało do naszych czasów.
W kulturze polskiej tytuł Matki Bożej Gromnicznej pojawia się pod koniec XIV w. Święto to nie miało przypisanej wigilii, ale w Polsce członkowie bractw maryjnych, a zwłaszcza franciszkańscy tercjarze, zachowywali tę wigilię nawet z postem. Rreguła tercjarska z roku 1523 zachęcała do szczególniejszej czci Matki Bożej Gromnicznej, dlatego w przedsoborowej liturgii przyjęło się, że święto Matki Bożej Gromnicznej kończy okres Bożego Narodzenia, co w kościołach polskich, zwłaszcza franciszkańskich, podkreślone jest przez śpiewanie kolęd do tego dnia.
Według ludowych prognoz pogody Matka Boża Gromniczna rozpoczynała "ostatek zimy". Powszechne też było przekonanie, że Matka Boża Gromniczna jest opiekunką zagród i ludzi, światłem świecy odpędzając wilki od chłopskich zagród.
Gromnica to woskowa świeca poświęcona w święto Ofiarowania Pańskiego. Nazwa gromnica wywodzi się od gromu, czyli pioruna, ponieważ dawniej powszechnie zapalano ją w czasie burzy i gwałtownej nawałnicy, modląc się o oddalenie piorunów. Stąd nowe przysłowia: "Jak błyskawice, zapal gromnicę" albo "Jak ciężki grzmot czy błyskawice, postaw w oknie gromnice". Od czasów średniowiecza w całej Europie upowszechnił się zwyczaj podawania gromnicy umierającemu jako Światła Zbawiciela. I rzecz ciekawa, ks. Piotr Skarga nieco inaczej, teologicznie, wyjaśnia symbolikę gromnicy, mianowicie: świeca zapalona i podana umierającemu przypomina mu ofiarę Chrystusa i pomaga w pogromieniu szatana, który z największą natarczywością uderza przy każdej śmierci na duszę człowieka.
We franciszkańskim kościele Ojców Bernardynów w Rzeszowie święto Matki Bożej Gromnicznej obchodzi się szczególnie uroczyście. Jest niedzielny porządek Mszy św., a z poświęconymi i zapalonymi gromnicami idziemy w procesji.