Piekary Śląskie z bazyliką Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja wraz z Kalwarią Piekarską to najbardziej znane sanktuarium na Górnym Śląsku. W tym jednym z najsłynniejszych miejsc kultu maryjnego w Polsce znajduje się obraz Matki Bożej Sprawiedliwości i Miłości Społecznej.

Oaza ducha

Piekarskie sanktuarium ma ogromne znaczenie dla Ślązaków i Śląska. To tu przybywają na swe stanowe pielgrzymki kobiety i dziewczęta oraz – w niedzielę po uroczystości Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – osoby konsekrowane. Mężczyźni i młodzieńcy swoją pielgrzymkę mają w ostatnią niedzielę maja.

Św. Jan Paweł II w 1999 r. nauczał: „Człowiek tęskni za spotkaniem z Bogiem, a pielgrzymki kierują jego myśl ku przystani, do której może zawinąć na szlaku swoich religijnych poszukiwań. Wraz z psalmistą może w nich wyśpiewać swój głód i pragnienie Boga: «Boże, Ty Boże mój, Ciebie szukam; Ciebie pragnie moja dusza, za Tobą tęskni moje ciało, jak ziemia zeschła, spragniona, bez wody. W świątyni tak się wpatruję w Ciebie, łaska Twoja lepsza jest od życia» (Ps 63 [62], 2-4). W tych «oazach ducha» społeczność kościelna może zatem znaleźć klimat wybitnie sprzyjający rozważaniu słowa Bożego i sprawowaniu sakramentów, zwłaszcza pokuty i Eucharystii. Można w nich także przeżyć owocne doświadczenie wiary i okazać miłość braciom przez dzieła miłosierdzia i służby potrzebującym”. Nic dziwnego, że Piekary uważane są za duchową stolicę Śląska. To tu pielgrzymowali m.in. kardynałowie: Stefan Wyszyński, Franciszek Macharski i Józef Glemp, a w latach 1965-78 homilie głosił kard. Karol Wojtyła, który po wyborze na Stolicę Piotrową przez cały pontyfikat pamiętał o tym miejscu.

W 1982 r. bp Herbert Bednorz zwrócił się z oficjalną prośbą do Ojca Świętego o używanie nowego wezwania: „Matko Sprawiedliwości i Miłości Społecznej” w Litanii Loretańskiej, odmawianej na terenie diecezji katowickiej. Kongregacja ds. Sakramentów i Kultu Bożego wydała taką zgodę. Jan Paweł II osobiście to potwierdził podczas swej drugiej pielgrzymki do Polski, 20 czerwca 1983 r., kiedy odprawiał Mszę św. na lotnisku w Katowicach-Muchowcu. W obecności przywiezionego z Piekar wizerunku Matki Bożej powiedział m.in.: „Nikogo nie może dziwić, że tu, na Śląsku – w tym wielkim «zagłębiu pracy» – czci się Matkę Chrystusa jako Matkę Sprawiedliwości i Miłości Społecznej”.

Tradycja pielgrzymowania

Matka Boża Piekarska uważana jest za patronkę ludzi pracy. Pierwsza pielgrzymka stanowa do tego wyjątkowego miejsca odbyła się jeszcze przed II wojną światową. Do Matki Bożej Piekarskiej przybyły wówczas kobiety. Nie był to jednak żaden ewenement. Fenomenem stały się jednak pielgrzymki świata męskiego, które począwszy od 1947 r. są specyficzną i niepowtarzalną tradycją duchowej stolicy Śląska. W okresie represji stalinowskich (1945-56) sanktuarium piekarskie zostało najważniejszą amboną w diecezji. Z niej padały zdecydowane postulaty pod adresem władz państwowych.

Pielgrzymki piekarskie stały się także okazją do podjęcia debaty społecznej, gdyż stąd kierowane były słowa o najboleśniejszych i najtrudniejszych kwestiach dotyczących praw robotniczych oraz relacji państwo – Kościół. Robotnicy nie zabierali w niej bezpośrednio głosu, ale ich obecność i aplauz, z którym przyjmowali każde słowo padające z ust biskupów, świadczyły, że w tej debacie aktywnie uczestniczą. Pielgrzymi słyszeli ocenę sytuacji religijnej i społecznej i w pełni się z nią identyfikowali.

W kazaniach piekarskich przewijały się najważniejsze dla Kościoła na Śląsku problemy: prawo do nauki religii i obecności znaku krzyża w miejscach publicznych, prawo do budowy miejsc kultu, prawo do zachowania świętości niedzieli. Odgrywały one również niebagatelną rolę integracyjną. Na piekarskim wzgórzu obok siebie stali Ślązacy i przybysze z różnych stron Polski, a także repatrianci ze Wschodu, pielgrzymi z Górnego Śląska, Śląska Cieszyńskiego oraz Opolskiego, mieszkańcy Zagłębia Dąbrowskiego. – Idea stanowych pielgrzymek do Piekar Śląskich zrodziła się po II wojnie światowej, ale korzeniami sięgała dużo głębiej. Charakterem nawiązywała niejako do myśli, które tutaj realizował najsłynniejszy piekarski proboszcz – ks. Jan Ficek. Za jego sprawą już w XIX wieku sanktuarium stało się nie tylko głównym ośrodkiem odnowy religijno-moralnej Górnego Śląska, ale także szkołą działalności społecznej i narodowej, centrum katolicyzmu społecznego i polskości. Piekarskie zjazdy stanowe to do dziś „unikat religijny na miarę europejską”, uważany na Zachodzie Europy za „wyjątkowe wydarzenie religijne w zlaicyzowanym świecie robotniczym” – stwierdza Łucja Marek z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Krakowie.

Miejsce promieniejące wiarą

Kardynał August Hlond, który był biskupem katowickim, przed laty napisał: „Kto dochodzi przyczyn głębokiej wiary ludu śląskiego, musi pójść do Piekar. Bez nich nie można poznać duszy Ślązaka ani jego życia ogarnąć”. Lokalne władze miasta starają się na wiele sposobów podkreślać związki Piekar z kultem maryjnym. W 2005 r. herb miasta wzbogacił się o wizerunek piekarskiej bazyliki, a od 2009 r. miasto ma swój hejnał oparty na linii melodycznej pieśni Matko Piekarska. W roku 350-lecia kultu maryjnego w Piekarach Śląskich prezydent zawierzył miasto opiece Matki Bożej Piekarskiej, która w 2014 r. za zgodą Stolicy Apostolskiej została ogłoszona patronką miasta.

– Nie wyobrażam sobie, by nie iść na naszą męską pielgrzymkę do Piekar. Tam czuje się moc Boga, której nam bardzo potrzeba w podejmowaniu wszelkich prac, tych pod ziemią i na jej powierzchni. Także jeśli jest się na emeryturze. Przy Matce Bożej Piekarskiej człowiek nabiera młodości ducha i gotowy jest mocniej kochać Boga i innych, a tak popularne na Śląsku słowa „szczęść Boże!” uczynić programem życia – opowiada Jerzy Rozmus ze Świerczyńca.

Tegoroczne pielgrzymowanie mężczyzn i młodzieńców tradycyjnie rozpoczyna się o godz. 8 śpiewem Godzinek o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny. Po nich – modlitwa różańcowa i litania za wstawiennictwem bł. ks. Jana Machy. Po dojściu procesji z obrazem Matki Bożej na Kalwarię i powitaniu pielgrzymów program spotkania wygląda następująco: słowo metropolity katowickiego abp. Wiktora Skworca; o godz. 11 – Msza św. pod przewodnictwem abp. Jana Romea Pawłowskiego z Watykanu, a o godz. 13.45 – Godzina ewangelizacyjna ze św. Józefem i bł. ks. Janem Machą. Pielgrzymka zakończy się nabożeństwem majowym pod przewodnictwem arcybiskupa koadiutora Adriana Galbasa, pallotyna.