Ślady – „blizny” – liczą sobie różnie, od kilku dekad aż po nawet kilka wieków. – Mury kościoła są księgą wielu autorów, pragnących pozostawić cząsteczkę swojego jestestwa tu, na ziemi. Na murach można odnaleźć wyryte napisy o różnej treści. Uważam, że to nie jest wandalizm, tylko pragnienie pozostawienia dla przyszłych pokoleń informacji o sobie. Nie boję się stwierdzić, że dla mnie jest to coś pięknego. Nie przypominam sobie, żebym widziała tekst niemoralny, brzydki – mówi Niedzieli plastyczka i graficzka Małgorzata Pierchała, parafianka w Skalbmierzu.

Tajemnicze i różnorodne

W ścianę zewnętrzną romańskiego kościoła w Imielnie (XIII w.) murowano płaskorzeźbę przedstawiającą Chrystusa w sarkofagu z narzędziami jego męki z XV w. – i jest to czytelny, rozpoznawalny dla wszystkich symbol. Ale z kolei na ścianach kolegiaty św. Marcina z Tours w Opatowie (woj. świętokrzyskie, diecezja sandomierska) zachowały się – trudniejsze do identyfikacji – ślady ostrzenia białej broni. Do dziś na murach bazyliki wiślickiej można jeszcze odnaleźć liczne ślady po austriackim ostrzale, z 1914/1915 r. Wyraźne ślady walk frontowych nosi np. kościół św. Mikołaja w Lisowie.

Ponadto na ścianach starych kościołów zachowały się też tajemnicze dziury – to ślady po świdrze ogniowym, za pomocą którego prastarym zwyczajem rozniecano liturgiczny ogień podczas wielkanocnych ceremonii. Można się ich doszukać gdzieniegdzie na elewacji bazyliki kieleckiej. Z kolei na innych kościołach można jeszcze dostrzec pozostałości po dołkach pokutnych.

Swoista kronika

Inicjały czy nazwiska wyryte na elewacjach świątyń to w dużej części swoiste epitafia upamiętniające zmarłych mieszkańców miasta i okolic albo budowniczych kościołów. Niektóre z nich, zdaniem historyków sztuki, to ślady po ostrzeniu mieczy na wyprawy wojenne.

W Szańcu na elewacji odnajdziemy nazwiska m.in. majstrów remontujących kościół, czy daty przejścia wojsk (kozackich). Jest też taki napis: „W lutym 1671 r. przechodziłem k. kościoła, złamałem nogę, Maryję proszę o zdrowie” – cytuje z pamięci ks. Marek Tazbir, proboszcz w Szańcu.

– Kiedy na murach naszej świątyni odkryłam wyryte napisy, byłam zafascynowana. Dla kogoś, kto w dzieciństwie pragnął zostać archeologiem, takie obrazy to coś wyjątkowego, przyciągającego i nawet osobistego – uważa Małgorzata Pierchała. Mówi o „dość długim tekście, napisanym chyba kawałkiem cegły (jest koloru pomarańczowego), którego „nie umie odczytać ponieważ jest wysoko, około 2,5 do 3 m nad ziemią”. Część z czytelnych wpisów ma datę 1837, 1844.

– Nasz kościół ma wyjątkową historię i był świadkiem wielu ludzkich przeżyć – dodaje i ta konstatacja stosuje się do pieczołowicie wyrytych napisów – „blizn” na wielu starych kościołach. Warto przyjrzeć im się uważnie.