Położona nad Nidą Wiślica należy do najstarszych miejscowości w naszym kraju, założona została jeszcze przed powstaniem państwa Mieszka. W IX wieku była najważniejszym grodem Wiślan, w którym przecinały się szlaki handlowe.

Prastara Wiślica

Według tradycji to właśnie do Wiślicy jako pierwszego miejsca na ziemiach Polski dotarło chrześcijaństwo. Rozkwit miasta nastąpił za Kazimierza Wielkiego, który wzniósł mury obronne i rozbudował zamek oraz wybudował nowy kościół kolegiacki. W 1347 r. uchwalono w mieście nad Nidą tzw. Statuty Wiślickie. W XV w. kustoszem miejscowej kolegiaty był Jan Długosz, który ufundował dzwonnicę oraz tzw. Dom Długosza. Rozkwit Wiślicy przerwał najazd szwedzki, a do upadku doprowadziły represje carskie po klęsce powstania styczniowego. Obecnie Wiślica jest małym, sennym miasteczkiem, w którym życie toczy się powolnym rytmem, a którego mieszkańcy są dumni z historii tego wyjątkowego miejsca.

Legenda o Matce Bożej Łokietkowej

Według tradycji przyszły król Polski Władysław Łokietek, podczas walk z Wacławem Czeskim prowadzonych o tron krakowski, ukrywał się w podziemiach wiślickiego kościoła. Jak wspomina Jan Długosz: „Łokietek żarliwie się modlił do Matki Najświętszej o pomoc. Pewnego razu, podczas modlitwy, Łokietek zwrócił się do Maryi słowami hymnu «Witaj Gwiazdo morza». Powiedział: «Okaż się nam Matką». Zdziwiony usłyszał odpowiedź: «Wstań, Władysławie, idź, zwyciężysz». Tak też się stało. W dowód wdzięczności za wysłuchane prośby, król zapowiedział, że ufunduje kościół. Jednak ojcowską obietnicę wypełnił jego syn – Kazimierz Wielki, który wybudował świątynię w 1350 r.”.

U Uśmiechniętej Pani

Największym zabytkiem górującym nad miastem jest widziana z odległości wielu kilometrów wiślicka kolegiata. Jej budowę ukończono w 1382 r. Została wzniesiona na miejscu poprzedniej małej świątyni romańskiej.

Skarbem wiślickiej kolegiaty jest figura Maryi z Dzieciątkiem. Nieznany artysta wyrzeźbił postać Maryi, której twarz ozdabia uśmiech, rzecz rzadka w wyobrażeniach Matki Jezusa, a jakże prawdziwa. Wczesnogotycka (ok.1300 r.) kamienna rzeźba podczas jubileuszu milenium Polski w lipcu 1966 r. została koronowana przez prymasa Stefana Wyszyńskiego przy współudziale krakowskiego biskupa Karola Wojtyły. O tym, kto jest fundatorem tego kościoła, można się dowiedzieć z płaskorzeźby umieszczonej nad południowym wejściem do świątyni. Przedstawia ona króla Kazimierza Wielkiego, trzymającego model kolegiaty, klęcząc przed Maryją z Dzieciątkiem. Wnętrze świątyni zaskakuje. Wchodząc głównymi drzwiami, nie widzimy ołtarza w prezbiterium, lecz kolumny ustawione w głównej nawie. Kościół bowiem wybudowany jest „na palmie”, co oznacza, że przez środek kościoła biegną filary podtrzymujące sklepienie. Na ścianach prezbiterium zachowały się polichromie rusko-bizantyjskie, pochodzące z końca XIV w.

W latach 1958-63 prowadzono badania archeologiczne w świątyni, odkryto relikty dwóch budowli romańskich oraz kryptę ze słynną posadzką gipsową tzw. płytą wiślicką. Przedstawione są tam postaci ludzkie w pozycji modlitewnej oraz bogata ornamentyka roślinna i fantastyczna. Jest to jeden z najcenniejszych na świecie przykładów sztuki romańskiej – ornamentowana posadzka, tzw. płyta orantów, fundacji Kazimierza Sprawiedliwego.

Dom Długosza

Wspaniałym zabytkiem znajdującym się obok kolegiaty jest Dom Długosza. Ta piętrowa, ceglana budowla została wybudowana przez znanego dziejopisa w 1460 r. Dzisiaj pięknie zachowane wnętrze udostępnione zostało zwiedzającym. Na szczególną uwagę zasługuje jedna z sal, w której podczas ostatnich renowacji odkryto malowidła naścienne z XV w. W piwnicach budynku odbywają się zajęcia edukacyjne Muzeum Archeologicznego w Wiślicy.

Wiślica jest historycznym grodem związanym z kolebką chrześcijaństwa na ziemiach polskich, gdzie pogański książę Wiślan przyjął chrzest w obrządku wschodnim wraz z poddanymi już w 860 r., co zapisano w Żywocie św. Metodego. Obecnie na miejscu wcześniejszych obiektów sakralnych mamy gotycki kościół ze słynącą łaskami figurą Matki Bożej Uśmiechniętej, zwanej Łokietkową, bo to Jej Władysław Łokietek zawierzył polską sprawę. Mieści się tu diecezjalne sanktuarium. W 2006 r. kościół w Wiślicy został mianowany bazyliką mniejszą. Wiślica jako jedna z niewielu miejscowości w Polsce jest objęta całkowitą ochroną konserwatorską.

Wiślickie grodzisko

Na południe od rynku pośród łąk i starorzeczy Nidy znajdują się pozostałości grodu wiślickiego. Według badaczy właśnie w tym miejscu na przełomie IX i X w. istniała osada, która z czasem została przekształcona w gród. Na przełomie XII i XIII w. wybudowany został nowy gród otoczony ogromnymi wałami o długości 440 m. Niestety nie przetrwał on najazdu Tatarów, którzy zniszczyli go ok.1241r . i już nie został odbudowany. Ostatnio grodzisko zostało uporządkowane i dzięki przeprowadzonej rewitalizacji udostępnione dla zwiedzających.

Kościół u wrót Wiślicy

Wjeżdżając do Wiślicy od północy, w dawnej wsi Gorysławice, zauważymy piękny zabytek architektury gotyckiej: kościół św. Wawrzyńca. Murowana świątynia powstała w 1535 r. na miejscu drewnianego kościoła. Wsparty z zewnątrz szkarpami, pokryty został blachą miedzianą. Prezbiterium ma sklepienie żebrowe z herbami na zwornikach, na ścianach są barokowe polichromie. Do głównej fasady dobudowano w 1676 r. staraniem rodziny Żelazowskich nakrytą kopułą kaplicę.

W Chotlu Czerwonym

Będąc w Wiślicy, koniecznie trzeba odwiedzić Chotel Czerwony, małą miejscowość oddaloną od miasteczka o 7 km na północny-wschód. W Chotlu bowiem znajduje się gotycki kościół św. Bartłomieja wzniesiony w latach 1440-50 z fundacji, a jakże by inaczej – Jana Długosza. Świątynia składa się z kwadratowej nawy, do której przylegają kruchty, od południa gotycka, od zachodu neogotycka wybudowana w połowie XIX w. W kościele znajduje się kilka cennych gotyckich rzeźb, m.in. gotycki krucyfiks z 1400 r. umiejscowiony na północnej ścianie nawy. Na jednym z portali znajdują się zagadkowe, wyrzeźbione ślady ludzkich stóp. Gotycka tablica erekcyjna z 1450 r. przedstawia postaci Matki Bożej z Dzieciątkiem oraz świętych Stefana i Hieronima. Kościół stoi na wyniosłym, gipsowym wzgórzu, wewnątrz którego znajduje się grota o długości ok. 20m zwana kuchnią proboszcza. To tylko niektóre ze skarbów nadnidziańskiej ziemi, które warto zobaczyć podczas wakacyjnych wędrówek.