Urszula Buglewicz: Wraz z nowym rokiem duszpasterskim w Kościele w Lublinie zaczną obowiązywać postanowienia synodu...

Ks. dr Adam Jaszcz: Zacznę od tego, że synod nie wywraca wszystkiego do góry nogami, nie jest rewolucją ani przewrotem. Kościół jest wspólnotą, która ma już 2000 lat, ukształtowaną doktrynę, Tradycję i prawo. Jeżeli w Kościele dokonują się jakiejś zmiany, pojawiają się jakieś nowości, to nie na zasadzie rewolucji, tylko ewolucji. Synod, czyli wspólna droga, obecna w Kościele od jego powstania, o której tak mocno przypomniał nam papież Franciszek, jest wsłuchiwaniem się w głos Ducha Świętego i słuchaniem siebie nawzajem, by jak najlepiej odpowiedzieć na nowe wyzwania i nowe sytuacje, które pojawiają się zarówno w życiu Kościoła powszechnego, jak i w diecezjach. Tak więc bazując na tych samych fundamentach, czyli na Ewangelii i na Kodeksie Prawa Kanonicznego, i w oparciu o nie, ale też o najnowsze dokumenty Kościoła, stworzyliśmy aktualne prawo diecezjalne, które dotyczy duchowieństwa i świeckich.

Czego zatem dotyczą te aktualizacje?

W Kościele wszyscy ochrzczeni mają swoje prawa i obowiązki. Jednym z nich jest prawo i obowiązek słuchania Słowa Bożego, co z kolei rodzi konkretne obowiązki dla głoszących. Mamy więc normę, która mówi o tym, że homilia powinna być starannie przygotowana, niezbyt długa, nie powinna przypominać konferencji albo wykładu. Takie rozwiązanie z jednej strony jest odpowiedzią na oczekiwania wiernych, które bardzo mocno wybrzmiały podczas sesji synodalnych, z drugiej to konkretna aplikacja nauczania papieża Franciszka i wprowadzanie rozsądnych standardów. Ważną płaszczyzną jest życie sakramentalne, które nowe prawo również reguluje. Zapewne duże zainteresowanie wzbudzą wśród wiernych przepisy o przygotowaniu do sakramentów Eucharystii i bierzmowania. Przygotowanie, które dokonuje się w parafii, powinno trwać przynajmniej rok. Wprowadziliśmy obowiązek spotkań formacyjnych nie tylko dla dzieci i młodzieży, ale również dla ich rodziców, którzy potrzebują katechezy oraz umacniania świadomości eklezjalnej. Spotkań formacyjnych nie można mylić ze spotkaniami organizacyjnymi. Jeśli chodzi o przygotowanie do bierzmowania, wyeksponowaliśmy mocniej wytyczne „Dyrektorium katechetycznego Kościoła katolickiego w Polsce”, które zwraca uwagę, że spotkania w parafiach nie mogą być powielaniem lekcji religii w szkole, ale raczej doświadczeniem sacrum, życia modlitwy i wspólnoty. Takie rozwiązania są już praktykowane w wielu parafiach, statuty synodalne po prostu je systematyzują i aktualizują.

W naszym społeczeństwie bardzo kontrowersyjna jest sprawa rodziców chrzestnych. Czy również została ujęta w postanowieniach synodalnych?

Prawo powinno iść za życiem, więc i w tej kwestii staraliśmy się, by przepisy były odpowiedzią na to, co dzieje się w kancelariach parafialnych i w kuriach. Zacznę może od tego, że w powszechnej opinii duszpasterze to nadzorcy, którzy stawiają wiernym różne wymagania i potem z nich rozliczają. Zdarza się, że kandydaci na rodziców chrzestnych nie zostają dopuszczeni przez proboszcza do tej funkcji w Kościele, bo jego zdaniem nie spełniają wymogów zawartych w Kodeksie Prawa Kanonicznego. Są to konkretne wymagania, m.in. chrzestnym może zostać osoba wierząca i praktykująca, w przypadku par żyjąca w małżeństwie sakramentalnym, a w przypadku ucznia – uczęszczająca na lekcje religii. My proponujemy takie rozwiązanie, w którym kandydat na chrzestnego, odpowiednio pouczony przez duszpasterza, zgodnie ze swoim sumieniem podpisuje oświadczenie. Drugi równoważny podpis składa proboszcz, który mając obiektywną wiedzę o kandydacie, może też takiego dokumentu nie podpisać. Nasze rozwiązanie zwraca uwagę na współodpowiedzialność świeckich w Kościele, na budowanie świadomości, że każdy ochrzczony ma swoje prawa, ale i obowiązki. Tym samym przesuwamy akcent z rozliczania i oceniania w kierunku współodpowiedzialności, co wprost wynika z synodalnego stylu Kościoła.

Czy dokumenty synodalne dotyczą jakichś nowych, dotychczas nieobecnych obszarów?

Oczywiście, że tak. Jest wiele nowych wyzwań, które dotychczas nie zostały uregulowane w naszym prawie diecezjalnym, jak chociażby sprawa internetu i mediów społecznościowych. Mamy więc normy, które odnoszą się do tego, że kościelne jednostki administracyjne i duszpasterskie w misji ewangelizacji i głoszenia Słowa Bożego powinny posługiwać się internetem. Jest więc zalecenie, by każda parafia posiadała stronę internetową, na której znajdą się co najmniej podstawowe informacje dotyczące parafii (m.in. dane teleadresowe, informacje o godzinach Mszy św. czy życiu sakramentalnym). Jeśli chodzi o media społecznościowe i obecność w nich osób duchownych, to jest wyraźne wskazanie, że media te powinny być używane do głoszenia Ewangelii z zachowaniem wysokiej kultury komunikacji. W tych sprawach aplikujemy do naszej diecezji m.in. przepisy Konferencji Episkopatu Polski. Inną sprawą jest uregulowanie kwestii misji kanonicznej, którą m.in. otrzymują nauczyciele religii i doradcy życia rodzinnego. Do grona osób, które muszą koniecznie taką misję posiadać, dołączyliśmy świeckich ewangelizatorów, którzy coraz częściej pojawiają się w przestrzeni naszych parafii i wspólnot. Wprowadziliśmy wymóg, aby świeccy ewangelizatorzy spoza archidiecezji lubelskiej oprócz misji mieli zgodę Wydziału Duszpasterskiego naszej kurii na prowadzenie swojej działalności, a także znajdowali się pod patronatem kapłana naszej archidiecezji.

Wśród wielu nowości szerokim echem rozeszła się sprawa „konkursu” na urząd proboszcza...

Z woli Chrystusa Kościół jest hierarchiczny, a osobami decyzyjnymi są biskupi; Jezus powierzył władzę Piotrowi i Apostołom, a papież i biskupi są ich następcami. Jednak istnieją mechanizmy doradcze, dzięki którym decyzje przełożonych są właściwe i uwzględniają różne okoliczności. Taki proces konsultacyjny był dotychczas obecny także w naszej archidiecezji, np. mamy radę biskupów, a znaczną część posługi biskupa zajmują rozmowy z wiernymi. Oczywiście, główną odpowiedzialność zawsze ponosi arcybiskup, jednak zwyczajowo konsultuje wiele spraw z różnymi gremiami. W tę płaszczyznę wpisuje się „konkurs” proboszczowski, którym ostatnio zainteresowały się nawet media nieufne wobec instytucji Kościoła. W praktyce wygląda to tak, że w sytuacji, gdy w parafii nie ma proboszcza, biskup publicznie ogłasza konsultacje na ten urząd. Zainteresowani kandydaci, którzy mają minimum 15 lat kapłaństwa, składają w kurii odpowiednie dokumenty, m.in. CV, opinię dziekana, zaświadczenie o wywiązywaniu się z powinności finansowych wobec instytucji diecezjalnych, a także program duszpasterski, administracyjny i gospodarczy dla wakującej parafii. Z grona kandydatów nowego proboszcza wskazuje biskup. Procedura nie przewiduje udziału wiernych świeckich w tym procesie. Jednak, jak już wspomniałem, biskupi regularnie spotykają się z wiernymi, czy to przy okazji wizytacji kanonicznych, czy innych wydarzeń parafialnych, i z uwagą wsłuchują się w ich głos.

Świeccy coraz odważniej angażują się w życie Kościoła i czują się za niego odpowiedzialni...

Tak, skomentuję to na przykładzie naszego synodu. Przygotowując to historyczne wydarzenie, zadbaliśmy o odpowiednie proporcje ilościowe i geograficzne; członkami synodu były w połowie osoby duchowne, w połowie osoby świeckie ze wszystkich stron diecezji, nie tylko z Lublina. Wśród nich znalazły się osoby reprezentujące różne instytucje, grupy i stowarzyszenia, zaangażowane w życie Kościoła na wielu płaszczyznach. Ponadto każdy wierny, nie tylko członek synodu, mógł przekazać swoją opinię w liście przesłanym drogą tradycyjną lub mailową. Taka była nasza idea synodalna, by wysłuchać wszystkich, którzy chcą zabrać głos. Przed synodem zastanawialiśmy się, jaki będzie odzew. Później byłem bardzo pozytywnie zaskoczony głosem świeckich, w tym aktywnością członków synodu; prowadzący sesje plenarne ksiądz arcybiskup musiał dobrze dystrybuować czasem, bo tak wiele z nich chciało rozmawiać o Kościele i dzielić się swoimi doświadczeniami. W przeszłości synody nie cieszyły się większym zainteresowaniem ogółu wiernych, którym często towarzyszyło przekonanie, że od nich nic nie zależy. Tymczasem nasz synod diecezjalny pokazał wielkie zaangażowanie i siłę laikatu. Przyszłość należy do świeckich, to niewątpliwie jest pewien znak czasu.

III Synod Archidiecezji Lubelskiej przeszedł do historii. Co dalej?

W perspektywie duszpasterskiej synod to nie jednorazowe wydarzenie w życiu Kościoła, ale nieustanny proces. Bardzo nam zależy, aby synodalna rzeczywistość pozostała z nami jako wyraz nowego stylu, tak mocno akcentowanego zarówno przez papieża Franciszka, jak i papieża Leona XIV. Wspólna droga, wspólne rozeznawanie, współodpowiedzialność i wsłuchiwanie się w głos Ducha Świętego oraz w siebie nawzajem będą tworzyć codzienność diecezjalnego Kościoła.

Dokumenty synodalne dostępne są dla wszystkich w publikacji Wydawnictwa Archidiecezji Lubelskiej „Gaudium” oraz na archidiecezjalubelska.pl/